اگر وقت خود را در شبکه های اجتماعی می گذرانید، ممکن است صاحبان کلینیک های زیبایی و پوست را دیده باشید که تزریق ویتامین ب12 (B12) را به عنوان یک انرژی بخش توصیف می کنند.
به گفته آن ها، یک تزریق سریع آن ها را سر پا نگه می دارد و توصیه می کنند هر چند هفته یک بار تزریق کنند. ب12 برای سلامت ضروری است و کمبود آن می تواند باعث خستگی شدید شود، اما بیشتر افراد به اندازه کافی این ویتامین را دارند و دوزهای اضافی برای آن ها احتمالاً کمکی نمی کند.
ویتامین ب12 چیست؟
ب 12 به طور طبیعی در غذاهای حیوانی مانند گوشت، ماهی، تخم مرغ و لبنیات یافت می شود و به برخی غلات صبحانه اضافه می شود. این ویتامین به ساخت گلبول های قرمز و دی اِن اِی کمک می کند، اعصاب را سالم نگه می دارد و در تبدیل غذا به انرژی نقش دارد و شهرت آن به عنوان تقویت کننده انرژی از همین جا می آید.
آندریا دین(Andrea Dean)، متخصص خون شناسی در مرکز پزشکی دانشگاه لویولا در شیکاگو، می گوید: کمبود ب12 می تواند به کم خونی، مشکلات حافظه، افسردگی و خستگی منجر شود و در موارد شدید، بی حسی و سوزن سوزن شدن دست و پا ایجاد کند.
چرا برخی افراد کمبود ب12 دارند؟
خوردن غذاهای حاوی ب12 برای جذب آن کافی نیست؛ معده باید اسید کافی و پروتئینی به نام فاکتور داخلی (intrinsic factor) تولید کند. وقتی افراد با وجود رژیم متعادل کمبود ب12 دارند، اغلب به دلیل یک بیماری مانند گاستریت (التهاب معده) است که تولید اسید معده را کاهش می دهد، یا به دلیل کم خونی پرنیشیوز، یک بیماری خودایمنی که تولید فاکتور داخلی را متوقف می کند.
جراحی کاهش وزن یا معده، بیماری های گوارشی مانند سلیاک یا کرون، مصرف بیش از حد الکل، متفورمین (داروی دیابت) و داروهای کاهنده اسید معده نیز خطر کمبود ویتامین ب12 را افزایش می دهند. وگان ها و برخی گیاه خواران هم ممکن است کمبود پیدا کنند، مگر اینکه غذاهای غنی شده یا مکمل مصرف کنند.
ویتامین ب12 و انرژی؛ افسانه یا واقعیت؟
افرادی که به دلیل کمبود ویتامین ب12 خسته اند یا احساس می کنند ذهنشان کند شده، مصرف این ویتامین کمبود انرژی شان را برطرف می کند. اما اگر سطح ویتامین ب12 کافی باشد، دریافت مقدار بیشتر نه باعث می شود کمتر احساس خستگی کنید و نه عملکرد ورزشی تان را بهتر می کند. دین این را به پرکردن باک بنزین تشبیه می کند: اگر باک پر باشد، بنزین بیشتر سرعت ماشین را افزایش نمی دهد.
برخی افراد پس از تزریق ب12 احساس انرژی بیشتری می کنند که ممکن است اثر دارونما (درمان بی اثر) باشد؛ یعنی انتظار بهبود، خودش باعث احساس بهبود می شود، حتی اگر ماده مؤثری در کار نباشد. دین می گوید: می دانیم بخشی از این احساس کاملاً ذهنی است.
برای صاحبان کلینیک ها، انگیزه مالی هم در میان است: هر تزریق برای کلینیک هزینه ناچیزی دارد، اما به بیمار چند ده برابر آن فروخته می شود یعنی کلینیک هزینه کمی می پردازد و سود بالایی می برد.
ب12 عموماً ایمن است، حتی در دوزهای بالا، زیرا بدن آنچه را نیاز ندارد دفع می کند؛ اما اگر سطح این ویتامین در بدن طبیعی باشد، تزریق ها احتمالاً ارزش هزینه شان را ندارند.
چه زمانی آزمایش کنیم؟
خستگی دلایل زیادی دارد؛ از خواب ناکافی و کم کاری تیروئید گرفته تا کمبود آهن. دین می گوید: فقط ب12 نیست. آزمایش ب12 یک آزمایش خون ساده است. بیشتر آزمایشگاه ها سطح کمتر از 200 یا 250 پیکوگرم در میلی لیتر (pg/mL) را پایین می دانند، اما دین آستانه سخت گیرانه تری دارد: او هر کسی را با سطح زیر 400 pg/mL درمان می کند، حتی اگر آزمایشگاه آن را طبیعی بداند. برای سطوح مرزی و وجود علائم، پزشکان می توانند متیل مالونیک اسید و هوموسیستئین، موادی که به تأیید کمبود ویتامین ب12 کمک می کنند، را اندازه گیری کنند. اگر سطح ب12 پایین باشد، پزشک باید علت آن را هم پیدا کند.
درمان چگونه است؟
ب12 به صورت قرص یا تزریق مصرف می شود. تزریق برای کمبود شدید، علائم عصبی یا شرایطی مانند کم خونی پرنیشیوز که مانع جذب ب12 می شود، بهترین گزینه است. دین می گوید وقتی علائم عصبی وجود دارد، مسئله را جدی می گیریم. برای بسیاری از افراد، قرص هم به اندازه تزریق مؤثر است و هزینه کمتری دارد.
